موزه مردم شناسی مشهد

حمام مهدی قلی بیک

حتما تا به حال وصف حمامهای قدیمی و بزرگ ایرانی چون حمام گنجعلی خان کرمان و یا حمام فین کاشان را شنیده اید و یا در سفرتان به کاشان و کرمان سری هم به این حمامهای معروف تاریخی زده اید.اما این بار اولدوز گشت شرق به سراغ حمام کمتر شناخته شده ای می رود که اتفاقا یکی از قدیمی ترین و بزرگ ترین حمامهای ایرانی است و البته کم تر کسی آن را می شناسد.

میرویم سراغ حمام مهدی قلی بیک، موزه مردم شناسی مشهد که دیوارها و نقاشی های جالب توجهش انگشت به دهانت می کند و تصورش را هم نمی کنی قرار است چنین نقوشی را بر سقف یک بنا، آن هم یک حمام قدیمی ببینی.این حمام یکی از حمام های معروف مشهد در زمان شاه عباس صفوی است که معماری خارق العاده آن حکایت از شکوه و عظمت معماری اصیل ایرانی دارد.حمام مهدی قلی بیک درست در کنار حرم امام رضا، مسجد شاه و بازار فرش فروش های مشهد قرار دارد و بنابراین برای بازدید از این موزه تنها کافیست بعد یا قبل از زیارت از حرم امام رضا، ساعتی را اختصاص دهید. امروزه این حمام به موزه مردم شناسی مشهد بدل شده و به هنگام بازدید از حمام، با مجموعه ای از اشیاء، وسایل، پوشاک و عکس های قدیمی نیز رو به رو خواهید شد. حمام مهدی قلی بیک در مشهد یکی از بزرگ ترین حمام های ایران است که با قدم گذاشتن به درون آن با ساختاری بسیار زیبا از حمام های قدیمی رو به رو خواهید شد. این حمام بنایی قدیمی با سقفی زیبا، رنگین و منحصر به فرد است که قدمت آن به دوران صفویه برمیگردد. حمام مهدی قلی بیک درست در کنار مسجد قدیمی شاه مشهد قرار دارد و از همین رو تا مدت ها به نام حمام شاه شناخته می شد تا آن که پس از انقلاب اسلامی نام حمام رضوی را بر روی آن گذاشتند. همچنین این حمام قدیمی درست در کنار حریم مطهر امام رضا و بازار قدیمی فرش مشهد قرار دارد.این حمام زیبا بنا به خواسته فردی به نام مهدی قلی بیک در سال ۱۳۰۰ خورشیدی ساخته و وقف مردم شد و امروزه نیز با نام مهدی قلی بیک شناخته می شود. حمام مهدی قلی بیک سالیان دراز، یعنی تا همین بیست و چند سال پیش مورد استفاده عموم مردم بود تا آن که به صورت متروکه درآمد.

این حمام بی نظیر چند سالی مورد بی توجهی قرار گرفت تا آن که سازمان میراث فرهنگی و آستان قدس در اقدامی مشترک در سال ۱۳۷۸ به مرمت و بازسازی حمام توجه نشان دادند. در نهایت در سال ۱۳۸۵ و هم زمان با زادروز ولادت امام هشتم شیعیان، درهای حمام مهدی قلی بیک با عنوان موزه تخصصی مردم شناسی رو به مردمان گشایش یافت.

مهدی قلی بیک جانی قربانی یکی از امیران ترک خراسان و همچنین از سران لشکری و سیاسی شاه عباس صفوی بوده که البته منصب میرآخور -رئیس اصطبل شاهی- را نیز به عهده داشته است. بنا به منصب های مهدی قلی بیک و وقف های به جا مانده از او می توان فهمید که وضعیت مالی بسیار مناسبی داشته است. می دانیم مهدی قلی بیک در طایفه جغتایی چشم به جهان گشود اما زمان دقیق تولد و مرگش مشخص نیست. از کارها و دلاوری ها او می توان به منصب فرمانده تقنگچی های خراسان اشاره کرد که در جنگ میان ایران و عثمانی بر عهده مهدی قلی بیک قرار داشت. مهدی قلی بیک همچنین در ساخت و ساز بنا و چندین کار خیر دست داشت که بارزترین آن ساخت حمام باشکوه مهدی قلی بیک و یا حمام شاه بود.

گفته می شود این امیر خراسانی در اوایل شعبان ۱۰۲۷ در قزوین از دنیا رفت که پس از فوتش، جسدش را به مشهد منتقل کرده و در حرم مطهر امام رضا علیه السلام دفن کردند.در وقف نامه ای به جا مانده از آن زمان، جزئیات وقف مهدی قلی بیک خان درباره این حمام گفته شده است. در این وقف نامه به غیر از حمام، از وقف دو روستا به نام های «گازرگاه» و «پسپشته» که در نواحی تبادکان و درزاب مشهد قرار دارند و یک باغ در کرج سخن گفته شده است.قسمت جالب وقف حمام مهدی قلی بیک، توجه به امکانات حمام و ریزبینی های پس از آن است. به طور مثال مهدی قلی بیک نه تنها دستور ساخت حمامی مجهز و زیبا به همراه یک قنات داد، بلکه بعد از آن را فراموش نکرد و برای آب مازاد احتیاج حمام نیز برنامه ریزی کرد. بر طبق وقف نامه، برای چگونگی استفاده از آب قنات شرایطی تعیین شده است، به گونه ای که آب اضافه قنات صرف مسجد گوهرشاد شده و اگر باز آبی اضافه آمد برای آبیاری مزارع اطراف شهر مورد استفاده قرار گیرد. همچنین مهدی قلی بیک تعداد زیادی دکان در اطراف حمام ساخته بود که درآمد تمامی آن ها را وقف کارهای خداپسندانه و خیر مربوط به حرم کرده بود.

به طور کلی در ساخت حمام مهدی قلی بیک از مواد و مصالحی چون ساروج، آهک، فلز، سنگ، شیشه و کاشی استفاده شده اما اسکلت اصلی بنا از جنس آجر می باشد. این حمام در مجموع از ۷ بخش تشکیل شده که هر کدام کارآیی متفاوتی دارند.هنگامی که وارد حمام مهدی قلی بیک می شوید، دالان کوچکی پیش روی شماست که در سمت راست باجه فروش بلیت حمام قرار دارد. پس از خرید بلیت تا انتهای دالان که بروید، به وسیله یک پله به هشتی کوچکی وارد می شوید. در این قسمت نقشه کل حمام را با توضیحات بر روی دیوار خواهید دید و درست رو به روی شما در ویترینی شیشه ای مجموعه ای از لوازم حمامی قدیمی چون صابون ها، لیف، سنگ پا، لنگ و ... به چشم می خورد. از این قسمت به سمت راست و به داخل سربینه هدایت می شوید. در داخل سربینه هشت ستون سنگی به چشم می خورد که به صورت هشت و نیم هشت بوده و سقف گنبدی و مدور حمام را نگه می دارند. به سقف حمام که نگاه کنید، نقاشی و نگاره های زیبایی خواهید دید که هر کدام در زمانی اضافه شده اند و هر بخش روایت گر داستان های مختلفی می باشند. در قسمت های هشت و نیم هشت، بخشی از داستان رستم و سهراب به نمایش گذاشته که گهگاهی با توضیحات کوچک همراه هستند و در بخش گنبدی و میانی سقف نیز داستانی از زندگی روزمره مردم به چشم می خورد.

برای تأمین نور و روشنایی حمام مهدی قلی بیک از نورگیرهایی به نام گلجام در سقف استفاده شده است. تعداد و ابعاد متفاوت گلجام ها باعث ایجاد نورپردازی منحصربه فردی در بخش سربینه شده است، به طوری که در تمام طول روز از طلوع تا غروب حمام مهدی قلی بیک، روشنی دارد. منتها بسته به زمان و زاویه تابش نور خورشید در هر ساعت، بخشی از حمام روشن و بخش دیگری تاریک بوده که این تغییر مداوم نور از ویژگی های جالب توجه حمام مهدی قلی بیک می باشد.

البته از آن جا که امروزه درون حمام برق کشی شده و نورهایی داخل بنا تعبیه شده است، شاید دیگر نتوان این بازی نور و سایه را به تماشا نشست.

www.ulduztourism.com

برچسبها: تورهای داخلی , جاذبه های طبیعی تورهای تخصصی آژانس اولدوز گشت شرق...